Naukowcy zidentyfikowali nowy gatunek dzikiego kota, który dotychczas był nieznany nauce. W opublikowanym artykule(17 września 2026 roku), na łamach Current Biology opisano pierwsze odkrycie nowego gatunku kota tygrysiego od ponad wieku: Leopardus tilcayo. Tilcayo jest mniejszy niż koty domowe i żyje w Yungas, lesie mglistym, gdzie Andy spotykają się z dorzeczem Amazonki. Znalezienie nowego ssaka należy do rzadkości. Według współautorki badań i programu ochrony dzikich kotów – Programa de Investigación de Félidos Bolivia, Paoli Nogales-Ascarrunz większość nowo odkrytych gatunków zwierząt jest niewielkich rozmiarów.
Yungas to górny region przejściowy w Boliwii, leżący na wschodnich stokach Andów, stanowiący strefę kontaktową między płaskowyżem Altiplano a nizinami dorzecza Amazonki. Charakteryzuje się klimatem podzwrotnikowym, wodospadami, dolinami i gęstymi lasami mglistymi i deszczowymi. To właśnie tam żyją koty tygrysie z rodzaju Leopardus. Koty tygrysie to mali przedstawiciele kotowatych, o drobnej sylwetce, okrągłych uszach i z cętkami na futrze. Z nowych badań wynika, że w Ameryce Południowej żyje pięć gatunków kotów tygrysich. Leopardus tilcayo mógłby nadal pozostać niezauważony, gdyby nie spostrzegawczość Nogales-Ascarrunz, wolontariuszki z ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt Senda Verde Wildlife Sanctuary.
Złapany i porwany z wolności czy nie?
Według danych zgromadzonych przez sanktuarium, kota przywiózł mężczyzna, który mieszkał w lesie niedaleko La Pez, który uznał znalezione zwierzę za udomowione kocię. Karmił je makaronem, jajkami i ryżem, ale po roku szybko zdał sobie sprawę, że zwierzę posiada silne dzikie instynkty i nie nadaje się na zwierzątko domowe. Nie wiedząc jak się nim zaopiekować, postanowił przekazać go do sanktuarium. Pracownicy uważali, że zwierzę może być znanym gatunkiem kota tygrysiego z Brazylii, ale Paoli miała wątpliwości. Początkowo sądziła, że miała do czynienia z gatunkiem ocelota tygrysiego (leopardus tigrinus), ale w 2019 roku uznała, że rozety boliwijskiego kota drastycznie się różniły wielkością. Naukowcy przeprowadzili zaawansowaną analizę genetyczną, porównując genomy 38 osobników z rodzaju Leopardus. Okazało się, że badany osobnik nie był podgatunkiem ani rzadką mutacją barwną. Był kompletnie nowym gatunkiem kota tygrysowego, który oddzielił się od innych linii kotów tygrysich około 1,4 miliona lat temu, ta różnica genetyczna była wystarczającym powodem do uznania ich za nowy gatunek. Kot miał zaledwie 45 centymetrów długości i ważył 1,3 kilograma, wyróżniał się długimi wibrysami, cętkami i okrągłymi uszami, długim smukłym ogonem i złoto-płowym umaszczeniem. O ogonie długości od 250 do 265 mm długości. Zwierzę ma nieregularne, duże rozety, przeważnie otwarte lub częściowo zamknięte na jasnobrązowym złotym futrze. Według naukowców może sobie nie poradzić na wolności, dlatego rezerwat jest obecnie dla zwierzęcia najlepszym miejscem.
Paoli Nogales-Ascarrunz i Tilcayo. Autor zdjęcia: Fernando Faciole/National Geographic
Kto wiedział o istnieniu tilcayo jako pierwszy?
Odpowiedź jest prosta. Lokalna społeczność rdzenna w Boliwii od pokoleń była świadoma istnienia tilcayo. Przekazywali sobie wiedzę na ten temat od wielu lat. Odkrycie Leopardus tilcayo pełni rolę istotnej informacji dla świata nauki. Przez lata naukowcy uważali, że małe plamiste dzikie koty z Ameryki Środkowej i Południowej za jeden rozprzestrzeniony gatunek. Teraz dzięki najnowszym badaniom wiedzą, że mają do czynienia z odrębnymi ewolucyjnie populacjami, aż z pięcioma gatunkami. Z czego każdy z nich jest drastycznie narażony na wyginięte. Naukowcy nie wiedzą ile dokładnie osobników tilcayo żyje w boliwijskich lasach mglistych. Dalsze badania nad populacją stały się priorytetem. Mały kot prezentuje się ekstremalnie uroczo, ale to dzikie zwierzę, które nigdy nie poradziłoby sobie w domu. Posiada silne instynkty i nie jest udomowiony. Naukowcy z szacunku dla rdzennej wiedzy, zdecydowali się na sformalizowanie lokalnej nazwy tilcayo, zamiast narzucać latynizowaną etykietę. Etymologia nazwy tilcayo nie wydaje się mieć korzeni w języku keczua lub ajmara. Na pytanie dotyczące znaczenia słowa, członkowie lokalnej społeczności odpowiedzieli, że było to po prostu słowo przekazywane ustnie. Zachowując oryginalną nazwę, podkreślono, że społeczności tubylcze są zarządcami tych ekosystemów i autorytetem.
Jak odróżnić Tilcayo od reszty kotów tygrysich?
Tilcayo charakteryzuje się krótszym futrem niż kot tygrysi leopardus pardinoides, dużymi nieregularnymi cętkami, które nie zlewają się w jednolite pasma, oraz dłuższym i pełniejszym ogonem niż leopardus tigrinus. Ogon jest pozbawiony pierścieni dystalnych. Różni się od leopardus guttulus mniejszym kontrastem grzbietu i większymi znaczeniami. Według naukowców istnieje kilka gatunków kotów tygrysich: leopardus guttulus, leopardus tigrinus, leopardus emiliae, leopardus pardinoides. Oraz nowo odkryty podgatunek tigrinus antisuyo oraz nowy gatunek leopardus tilcayo. Po przeprowadzonych analizach filogenomicznych, naukowcy stworzyli zbiór danych, obejmujący czterdzieści próbek. Trzydzieści osiem dotyczących leopardus i 2 innych. Udało im się określić pozycję filogenetyczna populacji leopardus tigrinus, która dzieliła wspólnego przodka z leopardus pardinoides. Leopardus antisuyo to smukły kotowaty o jednolitym żółtobrązowym ubarwieniu, wydłużonymi plamkami, ułożonymi w ukośne pasma i różni się mniej puszystym ogonem oraz bardziej masywnym wyglądem od leopardus tilcayo.
Jakie znaczenie dla nauki ma odkrycie kota tilcayo?
Praca naukowców umożliwia ocenę zróżnicowania tygrysich kotów i wyjaśnia wątpliwości dotyczące ich pokrewieństwa ewolucyjnego. Przeanalizowanie danych genomicznych wykazało, że koty tygrysie składają się z wielu zróżnicowanych linii rozwojowych, w tym nieznanej wcześniej linii rodzimej dla boliwijskich Yungas, czyli nowego gatunku – leopardus tilcayo oraz odrębnej linii rodzimej dla peruwiańskich Yungas – podgatunku leopardus tigrinus antisuyo. Potwierdza to zakres leopardus tigrinus oraz potwierdza oddzielenie leopardus emiliae i leopardus pardinoides. Zrozumienie taksonomii kota tygrysiego wnosi istotne implikacje dla osób zaangażowanych w ochronę tych stworzeń. Ocena ryzyka musi być przeprowadzona osobno dla każdego gatunku i podgatunku, co zmusi zmienienie strategii stosowanych w celu zapewniania gatunkom przetrwania.
Bibliografia
Literatura Naukowa
Lescroart J., Nogales-Ascarrunz P.m Eizrik E., (2026) Phylogenomics and museomics reveal five distinct species of tiger cats in South America. Current Biology. A Cell Press journal. Pobierane z: [https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(26)01110-3] (dostęp: 18 września 2026).
Artykuły popularnonaukowe
Bush E., (2026) New wild cat species is identified for first time in 100 years, researches say. Pobierane z: [https://www.nbcnews.com/science/environment/new-wild-cat-species-identified-rcna598113] (dostęp: 18 września 2026)
Photos Show New Species of Wild Cat Discovered in Bolivia – The First in 100 years. Pobierane z: [https://news.nationalgeographic.org/photos-new-wild-cat-species/] (dostęp: 18 września 2026)
Autor: Małgorzata Elmer