W krajach o największych nierównościach społecznych młodzież najmocniej wierzy, że osiągnie więcej niż ich rodzice – wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie Science, współtworzonych przez Polaka, prof. Artura Pokropka.
Zgodnie z ekonomiczną teorią znaną jako „krzywa Wielkiego Gatsby’ego”, im większe nierówności w danym kraju, tym trudniej wspiąć się po społecznej drabinie. Nazwa pochodzi od postaci z powieści Fitzgeralda – bohatera, który mimo fortuny nie został zaakceptowany przez elity. Prof. Pokropek żartuje, że w Polsce lepiej pasowałaby nazwa „krzywa Wokulskiego”, odnosząc się do bohatera Lalki Prusa.
W badaniu zapytano 15-latków z 57 państw o ocenę pozycji swojej rodziny w społeczeństwie (w skali 1–10) oraz o to, gdzie widzą siebie do 30. roku życia. Pytano ich również o zawody rodziców i ich własne aspiracje zawodowe. Analiza przeprowadzona została w ramach badania PISA i objęła niemal pół miliona uczniów.
Wyniki pokazały, że młodzież w krajach o dużych nierównościach (jak państwa Ameryki Południowej) ma największe aspiracje awansu społecznego – mimo że statystycznie to właśnie tam jest to najtrudniejsze. Z kolei w krajach o bardziej wyrównanym poziomie, jak w Skandynawii, optymizm młodych jest mniejszy.
Co ciekawe, większość uczniów oceniła pozycję swojej rodziny wyżej, niż wskazywałby na to rzeczywisty rozkład społeczny – średnia ocen wyniosła 6,8, mimo że „normalnie” powinna oscylować wokół 5.
Naukowcy zauważają, że w krajach z dużymi nierównościami istnieje silniejsze przekonanie, że sukces zależy od talentu i wysiłku, niezależnie od punktu startowego. Dlatego młodzi ludzie w takich krajach częściej widzą edukację jako klucz do sukcesu. Ta wiara może jednak służyć jako sposób na usprawiedliwianie istniejących różnic społecznych.
Polska plasuje się mniej więcej pośrodku – zarówno pod względem nierówności, jak i wiary młodzieży w możliwość awansu. Prof. Pokropek zauważa, że ten młodzieńczy optymizm może mieć dwojakie skutki: dla jednych stanie się motywacją do sukcesu, dla innych – źródłem rozczarowania i frustracji, jeśli rzeczywistość nie spełni ich oczekiwań.
(za: Nauka w Polsce)