W nocy z 15 na 16 marca oczy świata kina zwróciły się ku 98. ceremonii rozdania Oscarów. Wśród faworytów znalazł się film Chloé Zhao „Hamnet: Historia, która zainspirowała Hamleta” — opowieść, która miała rzucić nowe światło na jedną z największych tajemnic literatury. Choć produkcja zdobyła tylko jedną statuetkę, trudno uznać ją za przegraną. Wręcz przeciwnie — to właśnie ona ponownie rozbudziła pytanie, które od wieków nie daje spokoju badaczom: czy tragedia Hamleta narodziła się z osobistej straty Williama Shakespeare’a? I czy za jednym z najważniejszych dramatów świata stoi historia chłopca, o którym przez stulecia niemal zapomniano?
Film „Hamnet: Historia, która zainspirowała Hamleta”w reżyserii Chloé Zhao nie jest klasyczną biografią Williama Shakespeare’a. To opowieść oparta na powieści Maggie O’Farrell, prowadzona z perspektywy jego żony, Agnes — kobiety, której doświadczenie straty staje się emocjonalnym centrum historii. Zhao rezygnuje z faktów na rzecz przeżyć, budując intymny, niemal zmysłowy portret żałoby i pamięci. Nieprzypadkowo to właśnie Jessie Buckley, wcielająca się w Agnes, zonę Shakespeare’a, została nagrodzona Oscarem za najlepszą rolę kobiecą.
Kadr z filmu „Hamnet: Historia, która zainspirowała Hamleta” (reż. Chloé Zhao, scen. Chloé Zhao i Maggie O’Farrell, na podstawie powieści Maggie O’Farrell, produkcja 2025, dystrybucja Focus Features/Universal Pictures)
Czy istniał Hamnet?
W przeciwieństwie do filmowej narracji, historia Hamneta ma swoje realne, choć skąpo udokumentowane podstawy. Był on jedynym synem Williama Shakespeare’a i Anne Hathaway, bliźniakiem Judith, urodzonym w 1585 roku w Stratfordzie. Zmarł w 1596 roku, mając zaledwie 11 lat. Przyczyna jego śmierci pozostaje niepewna — najczęściej wskazuje się na epidemię dżumy, choć nie wyklucza się także innych chorób zakaźnych, takich jak tyfus czy czerwonka. W realiach XVI wieku śmierć dzieci nie należała do rzadkości, jednak utrata jedynego syna i potencjalnego spadkobiercy miała szczególny wymiar.
Film Chloé Zhao świadomie odchodzi od tej historycznej powściągliwości. Tam, gdzie źródła milczą, pojawia się emocja: Hamnet nie próbuje odpowiedzieć na pytanie „jak było naprawdę”, lecz raczej „jak mogło to być przeżyte”. Śmierć chłopca przestaje być jedynie faktem biograficznym, a staje się osią całej opowieści — doświadczeniem, które rozbija rodzinę i na nowo definiuje relacje między jej członkami. W ten sposób historia Hamneta zostaje przeniesiona z marginesu kronik do centrum ludzkiego doświadczenia, jako strata, której nie da się zapisać, ale którą można opowiedzieć.
Rodzinna tragedia czy opowieść z dawnych kronik
To właśnie w tym miejscu pojawia się pytanie, które od lat powraca zarówno w badaniach literackich, jak i w kulturze popularnej: czy śmierć Hamneta mogła wpłynąć na powstanie Hamleta? Już sama zbieżność imion, Hamnet i Hamlet, wydaje się niepokojąco bliska, zwłaszcza że w XVI wieku ich pisownia bywała stosowana zamiennie. Tragedia Shakespeare’a powstała zaledwie kilka lat po śmierci syna, co dla wielu interpretatorów staje się punktem wyjścia do dalszych domysłów.
Jednocześnie należy podkreślić, że brakuje jednoznacznych dowodów na bezpośredni związek między tymi wydarzeniami. Możliwe, że historia księcia Danii wywodzi się ze starszych źródeł, m.in. średniowiecznych kronik. Warto też zaznaczyć: motyw zemsty i egzystencjalnego kryzysu funkcjonował w literaturze niezależnie od biografii autora. Mimo to trudno zignorować fakt, że po 1596 roku w twórczości Shakespeare’a coraz częściej pojawiają się motywy straty, śmierci i rozpadu więzi rodzinnych — obecne nie tylko w Hamlecie, ale także w Królu Learze czy Juliuszu Cezarze. Zbieg okoliczności? Cóż, trudno w to uwierzyć.
Emocje biją prosto w serce
Film Hamnet to nie biografia w klasycznym sensie, lecz emocjonalna interpretacja zdarzeń, które na zawsze zmieniły życie jednej rodziny. Zhao koncentruje się na postaci Agnes, żony Williama Shakespeare’a, ukazując jej doświadczenie straty i ciężar macierzyństwa. W centrum narracji znajduje się śmierć syna Hamneta, która w filmie staje się nie tylko tragicznym wydarzeniem, ale też symbolem uniwersalnego cierpienia i przemijalności.
Reżyserka świadomie przesuwa akcent z geniuszu dramatopisarza na emocje rodziny. To właśnie Agnes staje się osią całej historii, a jej lęk, smutek i siła tworzą tło dla dramatycznych wydarzeń, a jednocześnie nadają opowieści głębi i autentyczności. Widz obserwuje, jak matka przeżywa żałobę, jak jej straty odbijają się na codziennym życiu i relacjach rodzinnych, a jednocześnie staje się świadkiem procesu twórczego, w którym doświadczenie cierpienia może inspirować dzieło sztuki.
Bezpośrednio po premierze filmu Hamnet wielu krytyków zwróciło uwagę na jeden z najbardziej kontrowersyjnych aspektów obrazu Chloé Zhao: niezwykle wyraźne i realistyczne sceny narodzin oraz śmierci dziecka. Zdaniem części recenzentów, sposób, w jaki reżyserka ukazuje te wydarzenia, jest tak intensywny i emocjonalnie bezpośredni, że niektórzy widzowie zmuszeni byli zakrywać oczy podczas seansu.
Krytycy wskazywali, że Zhao nie unika drastycznych detali – od cierpienia matki po dramatyczną konfrontację z utratą syna – czyniąc widza niemal uczestnikiem tragedii rodziny. Takie podejście, choć potężnie angażujące emocjonalnie, zostało przez niektórych ocenione jako „zakazany środek filmowy”.
Zhao wykorzystuje przy tym swoje charakterystyczne środki wyrazu: rozległe plany krajobrazów, naturalne światło, powolne, płynne ruchy kamery i subtelne dźwięki, które wnikają w emocje postaci. Symbolika przyrody, wody, drzew i przestrzeni domu staje się językiem opowieści — wizualnym komentarzem do przeżyć bohaterów. Jessie Buckley w roli Agnes nadaje postaci autentyczną głębię; jej emocje, od subtelnych spojrzeń po momenty skrajnego bólu.
Sztuka rodzi się z bólu?
Film przypomina, że granica między historią a wyobraźnią jest płynna. To, co znamy z faktów, miesza się tu z interpretacją, a emocje bohaterów nabierają uniwersalnego znaczenia.
Dlaczego ta historia nadal porusza? Ponieważ dotyka tego, co w życiu najważniejsze i najboleśniejsze: straty, żałoby, miłości i więzi rodzinnych. Przez pryzmat doświadczeń Agnes widzimy, że tragedia jednostki może odbić się echem w sztuce, a osobiste cierpienie staje się źródłem głębokiej refleksji. To właśnie dzięki niezwykle autentycznej i poruszającej kreacji Jessie Buckley, która wcieliła się w Agnes, aktorka otrzymała Oscara za najlepszą rolę kobiecą,
Ostatnie pytanie, które zostawia film jest ponadczasowe: czy sztuka rodzi się z bólu? Dzieło sugeruje, że czasem tak, a emocje, które przeżywamy, mogą inspirować dzieła pozostające w świadomości pokoleń. To właśnie połączenie faktów i wyobraźni, tragedii i piękna, czyni tę historię tak niezwykłą i wciąż poruszającą.